"آی آدمها که بر ساحل نشسته شاد و خندانید یک نفر در آب دارد میسپارد جان" / سیمین علیزاده
نیما در این شعر ما را در برابر تصویری تلخ قرار میدهد انسانی در میان دریایی تند و تیره و سنگین دستوپا میزند و جان میدهد و در همان حال کسانی بر ساحل ایستادهاند و نظاره میکنند. اما تلخی شعر تنها در بیاعتنایی تماشاگران نیست در خیال و پندار آنان نیز هست
خبرمازندران - گروه فرهنگ و هنر:
"آی آدمها که بر ساحل نشسته شاد و خندانید
یک نفر در آب دارد میسپارد جان"
نیما در این شعر ما را در برابر تصویری تلخ قرار میدهد انسانی در میان دریایی تند و تیره و سنگین دستوپا میزند و جان میدهد و در همان حال کسانی بر ساحل ایستادهاند و نظاره میکنند. اما تلخی شعر تنها در بیاعتنایی تماشاگران نیست در خیال و پندار آنان نیز هست
"آن زمان که مست هستید از خیالِ دستیابیدن به دشمن
آن زمان که پیش خود بیهوده پندارید
که گرفتستید دست ناتوانی را
تا توانایی بهتر را پدید آرید"
آنان چنان غرق خیال پیروزی و توانایی خویشاند که واقعیت پیش چشمشان را نمیبینندانسانی را که دارد جان میدهد. گویی پیروزی در ذهنشان چنان بزرگ شده که رنج دیگری در برابرشان به چشم نمیآید. فاجعه از همینجا آغاز میشود صاحبان قدرت بیش از آن که به رنج انسانها بیندیشند سرگرم خیال پیروزی و کامیابی خود هستند. آنان در ذهن خویش دست ناتوانان را گرفتهاند اما در واقعیت ، فریاد کسانی را که در برابر چشمانشان غرق میشوند نمیشنوند.
غریق شعر نیما را میتوان تنها انسانی گرفتار در دریا ندانست گاهی یک جامعه نیز در دریای فقر ، تبعیض و بیعدالتی دستوپا میزند درحالیکه کسانی بر ساحل قدرت و ثروت ایستادهاند و بهجای دیدن رنج انسانها سرگرم تماشای شکوه و توانایی خویشاند.برای آنکه این تصویر را در مقیاسی بزرگتر ببینیم بیایید داستان شهری خیالی را تصور کنیم شهری با دیوارهایی بلند و برجهایی استوار که سالها از آن در برابر دشمنان پاسداری کرده بودند. برخی به استحکام دیوارهایشان میبالیدند و گمان میکردند هیچ نیرویی توان گشودن دروازههای آن را ندارد.
روزی سپاه بزرگی از دشمن پشت تپههای شهر اردو زد حلقه ی محاصره را تنگتر کرد و راههای ورود آذوقه را بست. نگهبانان بر برجها آمادهباش بودند و فرماندهان از استحکام دیوارها و توان سپاه خود سخن میگفتنداما در پس این ظاهر استوار ، بحرانی خاموش سالها بود که ریشه دوانده بود. درون شهر ، انبارهای غله در اختیار گروهی اندک بود اما بسیاری از مردم با گرسنگی و فقر دستوپنجه نرم میکردند.ثروتمندان در خانههای امن خود زندگی میکردند و تهیدستان هر روز بیش از پیش از زندگی و امید فاصله میگرفتند. سالها بود که صدای اعتراض گرسنگان در هیاهوی قدرت و ثروت گم میشد.
حاکمان همچنان از پیروزی سخن میگفتند و در خیال خود ، شکست دشمن و شکوه پیروزی را میدیدند بیآن که دریابند در شهری که اینهمه به استحکام دیوارهایش میبالند انسانهایی زیر بار فقر و گرسنگی در حال غرق شدناند. آنها بر ساحل امنیت و قدرت خود ایستاده بودند و غرق شدن مردم را نمیدیدند.
محاصره که طولانی شد گرسنگی و ناامیدی بر شهر سایه انداخت در چنین شرایطی دشمن از راه رسید و به مردم وعده ی نجات داد وعده نان ، امنیت و زندگی بهتر. برای کسانی که سالها صدایشان شنیده نشده بود این وعدهها وسوسهانگیز بود. گروهی از مردم که دیگر چیزی برای از دست دادن نداشتند به وعدههای دشمن دل بستند و سرانجام دروازه ی شهر را از درون گشودند.
سپاه دشمن وارد شد. دیوارها هنوز پابرجا بودند برجها هنوز استوار ایستاده بودند اما شهر سقوط کرده بود.
شاید شهر نه در لحظه ی گشودهشدن دروازه بلکه سالها پیش از آن سقوط کرده بود از روزی که رنج بخشی از مردمش برای دیگران اهمیتی نداشت. دشمن فقط از دروازهای عبور کرد که بیعدالتی سالها پیش آن را گشوده بود. مردمی که در روزهای سخت ، خود را در رنج یکدیگر شریک نمیدیدند دیگر دلیلی برای ایستادن در کنار یکدیگر نداشتند.
تلخترین حقیقت همین است گاهی پیش از آن که دشمنی به سرزمینی حمله کند انسانیت در آن سرزمین به محاصره درمیآید.
شعر آی آدمها نیز ما را با همین حقیقت روبهرو میکندوقتی انسانی در آب دارد جان میدهد سهم ما چیست؟ آیا میتوانیم بر ساحل امن خود بمانیم و در خیال پیروزیهای خود غرق شویم بیآن که ببینیم انسانی درست در برابر چشمانمان دارد جان میدهد؟
آیا آن شهر محاصرهشده تصویری از همین غفلت نبود؟ حاکمانی که در خیال پیروزی بودند و مردمی که در دریای فقر و ناامیدی دستوپا میزدند آیا سقوط شهر نتیجه ی همان لحظهای نبود که ساحلنشینان صدای غریق را نشنیدند و رنج او را مسئله ی خود ندانستند؟
شاید پیام نیما تنها دعوت به دیدن غریق نباشد دعوتی باشد به شکستن فاصله میان ساحلنشینان و آنان که در آب دستوپا میزنند. دعوتی به درک این حقیقت که نجات انسانها، پیش از آن که مسئله ی دیگران باشد مسئولیت همه ی ماست زیرا جامعهای که رنج آدمهایش را نبیند دیر یا زود امنیت و استواری خود را نیز از دست خواهد داد. دیوارهای بلند ، برجهای استوار و قدرت نظامی شاید بتوانند دشمن را پشت دروازهها نگه دارند اما نمیتوانند جامعهای را نجات دهند که انسانهایش مدتهاست یکدیگر را تنها گذاشتهاند.
شاید تلخترین معنای آی آدمها همین باشدگاهی یک نفر در آب جان میدهد و دیگران از ساحل تماشایش میکنند اما روزی ممکن است همه بفهمند که آن غریق ، بخشی از وجود خودشان بوده است.
#سیمین_علیزاده